Michał Grychowski fotografia autorska

Kościelec Kujawski. Kościół św. Małgorzaty w Kościelcu Kujawskim – jeden z 9 kościołów w dekanacie inowrocławskim I. Został tu ochrzczony ks. kard. Józef Glemp.

Przykład romańskiego kościoła wiejskiej sieci parafialnej z silnie zredukowanym programem emporowym w masywie zachodnim. Ufundowanie parafii w Kościelcu przypisuje się Mieszkowi III Staremu lub Awdańcom z Izbicy, w których posiadaniu znajdowała się wieś. Kościół wzniesiono na przełomie XII i XIII wieku jako jednonawowy z wydzielonym prezbiterium zamkniętym absydą i wieżą mieszczącą emporę. W XIV i na początku XV wieku kościół mógł być siedzibą kolegium kanoników świeckich według reguły akwizgrańskiej, chociaż do rangi kolegiaty został podniesiony dopiero w 1488 roku na prośbę Mikołaja Kościeleckiego, starosty bydgoskiego oraz jego imiennika, prepozyta włocławskiego. Najprawdopodobniej w tym czasie przebudowano kościół w stylu gotycki.
Kościółek św. Małgorzaty pochodzi z przełomu XII i XIII wieku i zbudowany jest - podobnie jak większość zabytków w tym regionie - z ciosów granitowych. Od XV wieku ulegał licznym przebudowom, czego doświadczyły m. in. sklepienie (obecnie gotyckie, pierwotnie strop), apsyda (przebite okna) i ściany budowli (podwyższone, uzupełnione cegłą). Najważniejsze jednak było dobudowanie dwóch kaplic po bokach kościoła tak, że tworzą coś w rodzaju renesansowego transeptu (co daje dziwaczny i niespotykany efekt jakby krzyżowały się tu dwa kościoły). Południowa kaplica jest renesansowa, północną - neorenesansową, dostawiono w XIX wieku.